پەرلەمان یاسایەکا هەڤدژى بنەمایێن دستورى و تائیفى ب پلا نایاب دەرئێخستیە
دهۆک-KDP.info- راوێژکارێ یاسایى ل پەرلەمانێ راگەهاند، ئەڤ یاسایە ب پلا نایاب تائیفیى یە و، نوکە دادگەها ئیتحادى ل بەرامبەر بەرپرسایەتیەکا یاسایى و دیرۆکیا مەزنە بۆ بریاردانێ لسەر نەدستوریکرن و نە شەرعیەتکرنا ڤێ یاسایێ.
ل 10ێ هەیڤا 5 ئەڤ سالە، دەنگدانا تایبەت و ل 12ێ هەمان هەیڤ و سال دەنگدانا گشتى، لسەر سەرانسەرى عیراقێ هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەران هاتنە ئەنجامدان ب پشکداریا کیانێن سیاسیێن عیراقێ و هەرێما کوردستانێ، کۆ پتر ژ 22 ملیون هەولاتیان مافێ دەنگدانێ هەبوو و رێژا دەنگدانێ 30% بوو و دئەنجامدا (هەڤپەیمانیا سائرو بۆ جاکسازیێ) ب پلا ئیک هات و دووڤدا (هەڤپەیمانیا فەتح، هەڤپەیمانیا نەێر، هەڤپەیمانیا دەولەتا قانون، پارتى دیموکراتى کوردستان)، کۆ 88 لیستێن سیاسى و 205 کیانێن سیاسى و 27 هەڤپەیمانى پشکدارى هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێ عیراقێ بوون، ل دەمێ راگەهاندنا ئەنجامێن هەلبژارتنان نەرازیبوونەک ژلایێ هندە کیانێن سیاسى لدۆر ئەنجاما دروست بوو و خوازت هەلبژارتن بدەست بهێنە هەژمارتن، لگۆر ڤێ کارڤەدانێ جڤاتا نوونەران یاسایا هەلبژارتنان ژمارا 45 یاسالا 2013ێ بۆ جارا سیێ هەموار کر.
د. وەعدى سلیمان مزورى، ماموستایێ زانینگەهێ و راوێژکارێ یاسایى ل پەرلەمانێ کوردستانێ بۆ مالپەرێ فەرمیێ پارتى دیموکراتى کوردستان گۆت: "ئەڤ یاسایە ب پلا نایاب تائیفى یە، کۆ د بەندێ 3ێدا هەلبژارتنێن دەڤەرێن سوننەنیش ژناڤ دبەت، دیسان ئەنجامێن هەلبژارتنێن مەرجدار دکەمپێن ئاواراندا و خەلکێ وان دەڤەرا، دهەمان بەندا ئەنجامێن هەلبژارتنێن تایبەت یێن هەرێما کوردستانێ (پێشمەرگە و دەزگەهێن ئەمنى یێن نافخۆ و جڤاتا ئاسایشا هەرێمێ) ژناڤ دبەت، کۆ لادانانا دەنگان دگەهتە 300000 هزار دەنگدارا بیێ بەندەکێ دستورى و یاسایى ئەڤ سەرپێجیە دڤێ یاسایێ دا هاتیە ئەنجامدان، ژبەر هندێ عیراق لسەر دژایەتیا هەرێما کوردستانێ بەردەوامە و ب تایبەت پشتى ئەنجامدانا ریفراندوما سەربەخۆیا کوردستانێ لگۆر وان یاسا و بریارێن نەدستورى ددەرهەقێ هەرێمێ دا دەرئێخستین".
د. وەعدى مزورى بەحسکر، بەندێ 3 ژڤێ یاسایێ دژى بنەمایێن دستورى یە، کۆ ل بەندێ 93ێ خالا 7 ددستورێ عیراقێ یێ سالا 2005ێدا هاتیە پەسەندکرن لسەر ئەنجامێن دووماهیێ یێن هەلبژارتنان بۆ ئەندامەتیا جڤاتا نوونەرانە و دبەندێ 4 خالا 5 دیاسا کومسیونا بلندا سەربەخۆیا هەلبژارتناندا ژمارا 14 سالا 2007ێ، کۆ هەمى لایەنێن سیاسى شێن تانا و نەرازیبوونێ لسەر هەلبژارتنان بکەن و بریارێن دئێنە تانکرن بەرامبەر دەستەیا دادوەریا تەمییزیا تایبەتمەند، ژبەر هندێ لادانا ئەنجامێن هەلبژارتنان بشێوەکێ تائیفى دبیتە دەستوردان لسەر کارێن دەستهەلاتا دادوەرى بۆ بەرێخودانا تانان ژلایەکى ڤە، ژلایەکێ دیترڤە سەرپیچیکرنێ لسەر پرنسیپێ جوداکرنا دەستهەلاتان و توندى لسەر دەستهەلاتا دادوەرى دکەن، کۆ بەندا 19 ژدستورێ عیراقێ دبێژیت "دادگەه یاسەربەخۆیە و چ دەستهەلات لسەر ناجن ژبلى یاسایێ"، دیسان دبەندێن (87-88) ئاماژە بڤێ چەندێ کریە، ژبەر هندێ لگۆر بەندێ سێ یاسایا کومسیونێ چ مفا د هژمارتنا هەلبژارتنان بدەست ژى نینە.
دستورێ عیراقێ تەکەزێ لسەر جوداکرنا دەستهەلاتان کریە (یاسادانان، دادوەرى، بجهئینان)
راوێژکارێ یاسایى ل پەرلەمانێ کوردستانێ زەلالکر: "بەندا 2 دەستهەلاتێ ددەتە کومسیونێ بکارێ وەک ئێککرنا لاپەرێن دەنگدەران دگەل راپوورتەکا ئامیرێن ئەلکترونى (بارکود یا ئەلکترونیا تایبەت)، کۆ دبیتە هەڤدژ دگەل بەندا 1 کۆ بریارا لادانا کارێ ب ئامیرێن ئەلکترونى یێ بلەز ددەت و پشت بەستنێ لسەر ئەنجامێن هەلبژارتنان یێن هژمارتى بدەست دکەت، دیسان بەندێ 4 ژ ڤێ یاسایێ، دەستهەلاتێ ددەتە دادوەرا جهێ فەرمانبەرێن کومسیونێ بگرن و ئەڤە هەڤدژە دگەل بەندێ 98ێ دستورى یێ رێکێ ل دادوەر و داواکارێ گشتى دگریت بۆ ئەنجامدانا ڤان کارا و کومکرنێ دناڤبەرا کارێ دادوەرى و کارێ یاسادانان و کارێ بجهئینانێ و هەر کارەکێ دیتر، ژبەر هندێ نابیت دادوەر کارێ دادوەرى و بجهئینانێ دئێک دەمدا بکەت".
مزورى ئاماژەدا: "بەندێ 4 ژڤێ یاسایێ هەڤدژە دگەل یاسایا انزیبانا فەرمانبەرێن دەولەتێ و کەرتێ گشتى ژمارا 14 یاسالا 1991ێ یا هەموارکرى، کۆ چ یاسا نینن ل عیراقێ بناڤێ (راوستە ژ کارى) بەلکو (ژ وەرگرتنا باوەریێ) هەیە، وەک دبەندێ 15 ژیاسا انزیبانا فەرمانبەرێن دەولەتێدا هەیە، کۆ نابیت فەرمانبەرەک بهێتە راوستاند ئیلا ب بریارا دادگەهێ، دیسان بەندێ 5 ژیاسا کومسیونێ یاهەموارکرى گۆمان لسەر شەرعیەتا دروست دبیت، کۆ ئەڤ یاسایە لسەر هەلبژارتنێن سالا 2018ێ یا جڤاتا نوونەران دجیت، واتە سال دەستنیشانکریە و دبیتە بۆ هەلبژارتنێن بهێت لگۆر پەرژەوەندیێن تائیفى بگهورنەڤە، دیسان یێن بریار لسەر ڤێ یاسایێ دایى بەهرا پتر ئەو بوون یێن ل هەلبژارتنان شکەستن ئینایى و لگۆر دادپەوەریێ ئەو لایەنە نەشێن دەستهەلاتێ بکەن ".
راوێژکارێ یاسایى ئاخڤت: "دبەندێ 7ێ یاسا کومسیونێ هاتیە، ئەڤ یاسایە لدەمێ دەنگدانێ لسەر دێ ئێتەکرن دێ هێتە بجهئینان و بۆ ئێکەم جارە ددیرۆکا یاساێدا ئەڤ چەندە رووددەت، جونکى هەر یاسایەکا بدەرکەفیت پشتى درۆژنامەکا فەرمیدا دئێتە بەلاڤکرن و رۆژا بەلاڤکرنا وێ دبیتە بجهئینانا یاسایێ یان بۆ دەمەکێ دیتر داکۆ پێرابوونێن پێدڤى بۆ جهێ جێبەجیکار دروست بکەن، بەلێ یاسا لدەمێ دەنگدانێ بهێتە بجهئینان ئەڤە نیەتەکا نەدروست پەیدا دکەت داکو رێکێ ل سەرۆک کۆمارى بگرن بو پەسندکرنا وێ، هەروەسا رێکێ ل مافێ تانەکرنا یاسایى ل بەرامبەر دادگەها ئیتحادى یا بلند بگرن".
بڤێ بریارێ، جڤاتا نوونەران دەرگەهەکێ شەرێ ناڤخو ڤە دکەت، دبیت سەرپیچى هەبن، بەلێ گرنگە ب دستورى و یاسا جارەسەر ببن، نەک دەستهەلاتەکا تائیفى دروست بکەن و لگور پەرژەوەندیێن خۆ بکار بینن، نوکە دادگەها ئیتحادى ل بەرامبەر بەرپرسایەتیەکا یاسایى و دیرۆکیا مەزنە بۆ بریاردانێ لسەر نەدستوریکرن و نە شەرعیەتکرنا ڤێ یاسایێ وەک دکتور گۆتى.
هەلز عەلى سەلیم
