ئوکراینا .. جارێکی تر پەڕینەوە لە دنێپر یا مانەوە لە قەراغی گڕگرتوو..؟
د.محمد خدر مولود
ماوەی چەند رۆژێکە جارێکی تر پرسی شارەکانی دۆڵی دەمباس بەدیوی رۆژهەڵاتی ئوکراینا کە هەردوو کۆماری دانپیانەنراوی (لۆگانسک ودانێسک)ی ژێر دەسەڵاتی جوداخوازەکانن، لەگەڵ دوورگەی کریم و دەریای رەشی ستراتیژی و شکاییەکانی سەردەریاکە تا هەردوو شاری ماریۆپۆڵ و ئەدێساش بۆتەوە مژاری گەرمی میدیاکانی جیهان.
چاودێران، بەتایبەتی ئەوانەی شارەزای بواری تەکانی ئوکراینا و رووسیان لە ساڵی 2014وە چاودێری ئەو ناوچە گڕگرتووەی ئەوروپای رۆژهەڵات دەکەن.
لەنزیکەوە ئاگاداری ئەو جموجۆڵە سەربازییەن کە هەردوولای رووس و ئوکراین، ماوەی دووحەفتەیە ئەو ناوچانە وەک بەرەی شەڕ و هێرش و پەلاماری جەنگێکی تر لە ئامادەباشی دان.
لەکاتێکدا ئەو بارودۆخە شەڕاوییەی لە رۆژهەڵاتی دنێپر و باشوورییەوە سەری هەڵداوە، دەگەڕێتەوە بۆ دنەدان و بن هەنگڵ خوراندی فلادیمێرزیلنسکی سەرۆکی ئوکراینا لەلایەن جۆ بایدنی سەرۆکی تازەی ئەمریکا و سیاسەتی تازەی ئەو وڵاتە، لە ناوچەکەدا.
ئەو دنەدان و بن هەنگڵ خوراندنەی ئوکراینا، لەلایەن ئەمریکاوە جگە لەوەی گەر لە ڕکی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ و سیاسەتی ئیدارەی پێشووی ئەمریکاوەش بێت، چەند کارتێکی فشاری جۆبایدن و ئەمریکییەکانیشی لە هەناودایە و بەڕووی پوتین و رووسەکان لە ئوکراینا و دەریای ڕەش قیتکراونەتەوە بۆ سەوداو سازشکردن لە ناوچەکانی دەریای سپی و رۆژهەڵاتی ناوەراستی پڕ لە کێشمەکێش و قەیران و ئاریشە و گرفتی هەڵپەسێردراو.
وا پێدەچێ گەر هەردوو دەریای (ڕەش و سپی) لە چەند جومگە و دەرەبەند و کەناڵ و دەریچەیەکەوە برژێنەوە ناو یەکترییەوە، کەچی لە سەرمێزی باگراوەندی پشت ئەکڕانەکان، لەو دیوباخچەکانی هەردوو( کۆشكی سپی و کرملین) دا وابەستەن بە چەندین کارتی هەمەجۆری یاری سیاسیی خۆیان، ئەو یارییە جیانگیرییە، گشتگیرە نەتەوەییەی ( ڕووس و ئەمریکا) کە ساڵانێکە لە دوای شەڕی دووەمی گێتییەوە لە ئارادایە وڵاتانی جیهانیان بەخۆیانەوە خەریک کردووە.
لەم کێشمەکێش و جموجۆڵە سەربازی و بینەو بەردەیەدا، ئەوەی ئێستاکێ لە رۆژهەڵاتی دەمباس و باشووری ئوکراینا دەگوزەرێ، تا ئێستا بۆ ئەمریکییەکان بەرهەمی نەبووە، چونکە وڵاتانی زلهێزی رۆژئاوای ئەوروپا لەوانەوەش فەرەنسا و ئەڵمانیا و تا ئاستێک بەریتانییەکانیش نەهاتوونەتە نێو یارییەکەی جۆبایدن و لەو لاوەش ئوکراینەکان تا ئێستایش بەری رەنج و ماندووبوونی خۆپێشاندانەکانی گۆڕەپانی (مەیدان) و شەقامی (خرێشیات)ی کییف –یان نەدرویتەوە، و لەوانەیە، هەر لە ناو ئوکراینەکاندا زۆربەیان لەوانەی کودەتاچی یا قارەمانی شۆڕشگێری شۆڕشی پرتەقاڵی دووەم بوون لەزستانی 2013 و بەهاری 2014 بۆ دەرپەڕاندن و وڵات بەدەرکردنی(یانیکۆڤیج) کەمتەرخەمیان نەکردو بەفریان لێ گڕدا و دەریان پەڕاندو ڕەوانی مۆسکۆیان کردووە، ئێستا دۆشداماون ..
دۆشداماو لەنێوان ئوکراینەک بۆ پەڕینەوە لە دنێپر یا مانەوە لە قەراغ و کەنارێکی گڕگرتوودا.
ئەوە حاڵی ئێستای ئوکرایینای سەردەمی زیلینسکیی و بایدن و پوتینە، لە 2014 وە تا رۆژی ئەمرۆی 2021. چاودێرانیش دڵنیان ڕووسیای پوتین، بواری ئەوە ناداتە ئەمریکا و ئەوروپا، تا وڵاتانی ناتۆ ببێتە دراوسێی هەزاران کیلۆمەتری دیوار بە دیواری دیوی رۆژئاوای کرملین.
مەگەر وورچە سپییەکەی کرملین، لە شەوەزەنگدا، غەفڵەتگیر بێ، سەرخۆش و بێ هۆش و مەستی ڤۆدگا بێت ..!!
ئەو بینە و بەردەیە، لە کاتێکدایە، ئێستا ئوکراینا بۆتە کانگای تەشەنەسەندنی ڤایرۆسی کرۆنا کۆڤید 19 و 20 و 21 وکەس نییە ئیرەیی بە کچە چاو کاڵ و قژئاڵ و کوڕە مێرخاسەکانی ببات، مەگەر بۆ تێکدانی لانە و نیشتیمانیان نەبێ.
هەولێر 10-4-2021
