ڕیفراندۆم چەندین ڕه‌هه‌ندی هەیه
نارین عەبدولقادر
دروست لە ڕێکەوتی (7ـی حوزەیرانی 2017)، بە سەرپەرشتیی سەرۆک مه‌سعود بارزانی، لە کۆبوونەوەیەکی فراواندا لە سەڵاحەددین، (25ـی ئەیلوولی 2017) بە رۆژی ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی دیاری کرا و هەر لەو کۆبوونەوەیەدا ئەنجوومەنی باڵای ریفراندۆمیش پێکهێندرا.
دوای ئەو بڕیارەش، کۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردن و راپرسیی هەرێمی کوردستان ئامادەکاری و رێکارەکانی ئەنجامدانی ریفراندۆمی سەربەخۆیی دەستپێکرد و پەرلەمانی کوردستانیش لە 15ـی ئەیلوولی 2017، بەڕێوەچوونی ریفراندۆمی سەربەخۆیی پەسەند کرد.
هەروەها لەو ماوەیەدا، سەرۆک بارزانی بەبێ وەستان و ماندووبوون سەردانی هەموو ناوچەکانی هەرێمی کوردستانی کرد و ئامانج و هۆکاری ئەنجامدانی ریفراندۆمی روون کردەوە و داوای لە کوردستانیان کرد دەنگ بە بەڵێ بۆ سەربەخۆیی بدەن.
رۆژی 23ـی هەمان مانگ، کوردستانیانی تاراوگە بەشێوەی ئەلیکترۆنی دەستیان بە دەنگدان کرد و لە (25ـی ئەیلوولی 2017)ـش هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان لە زاخۆ تا کەرکووک، هەموو کوردستانیانی شار و شارۆچکە و گوندەکان چوونە سەر سندووقەکانی دەنگدان، بۆ بەشداریکردن لە بەدیهێنانی ئەو ئاواته‌ی سەدان ساڵ بوو هەموو کوردێک خەونی پێوەدەبینی.
بەپێی ئامارەکانی کۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردن و راپرسی هەرێمی کوردستان، رێژەی بەشداریکردن لە ریفراندۆم گەیشتە 72%، بەشێوەیەک لەکۆی نزیکەی سێ ملیۆن و 306 هەزار کەس کە بەشداریی دەنگدانیان کرد، دوو ملیۆن و 861 هەزار و 471 کەس دەنگیان بە بەڵێ بۆ سەربەخۆیی کوردستان دا، کە دەکاتە رێژەی 92%ی کۆی خەڵکی هەرێمی کوردستان.
ریفراندۆم، وه‌ك پڕۆسه‌یه‌ك چەندین ره‌هه‌ندی سەرەکیی هەیه، کە تێکڕایان گرنگ و جێی بایه‌خن.
بۆ ئه‌وه‌ی ره‌گوڕیشه و كڕۆكی ریفراندۆم له ره‌هه‌ندە جیاکانەوە خوێندنه‌وه‌یان بۆ بكرێت، پێویسته له ناواخنی خوێندنه‌وه و هه‌ڵسه‌نگاندنەکانەوە ورد بینەوە، تا گرنگیی بڕیار و ئه‌نجامدانی پڕۆسه‌كه له هه‌رێمی كوردستان وردتر بەدەر بکەوێت.
بێگومان، لە یەکێک لە ڕەهەندەکاندا، پێویستە كۆمه‌ڵێك به‌ها و هاوچاره‌نووسی و به‌رژه‌وه‌ندییه باڵاكان لەبەرچاو بگرین، کە له‌م سۆنگه‌یه‌شەوە پڕۆسه‌ی ریفراندۆمی هه‌رێمی كوردستان یه‌كێكه له بڕیاره هاوچاره‌نووسسازه‌كانی نه‌ته‌وه‌یی و تێگه‌یشتن بوو بۆ بینینی هه‌ڕه‌شه و مه‌ترسییه هاوبه‌شه‌كان.
وەک ڕوونە، یەکێک لە پرەنسیپەکانی نه‌ته‌وه، بریتییە له ده‌نگدان و راپرسییه‌كی به‌رده‌وام، بۆیه پڕۆسه‌ی ریفراندۆمی هه‌رێمی كوردستان، کە هەشت ساڵ پێش ئێستا ئەنجام درا، بریتییه له‌و به‌رده‌وامیدانه به مانه‌وه و بڕیاری نه‌ته‌وه.
ریفراندۆم به مانایه‌ك له ماناكان، پێدانه‌وه‌ی ناسنامه بوو به نه‌ته‌وه، هه‌روه‌ها لەسەر باوەڕێک لە باوەڕەکان جەختی کردەوە، كه ده‌بێت ئه‌وانه‌ی خاوه‌نی گوتاری ریفراندۆم بوون، هانده‌ر و جه‌ماوه‌ری بن له پرۆسه‌ی زیندووڕاگرتنی بڕیاری ریفراندۆم و لە ئه‌نجامدانی پرۆسه‌كه به‌رده‌وام بن.
بە پشتیوانیی گەلی کوردستان، ریفراندۆم ئامانجەکەی بۆ مێژوو تۆمار کرد کە کورد هەرگیز دەست لە مافه‌كانی هەڵناگرێت و ریفراندۆمیش بووە ئەو بەڵگەنامە بەهێزەی هەمیشە بە زیندوویی لە دەستی سەرکردایەتیی سیاسیی کوردستاندا دەمێنێتەوە.
