پێش شازدەی ئاب
فازڵ میرانی
به‌شی سێیه‌م
لە ساڵی 1991ەوە کارمان کردووە بۆ لابردن و نۆژەنکردنەوە و بنیاتنانی ئەو شتانەی کە لەلایەن سیسته‌می دەسەڵاتەوە وێران بووە. هەر ئەو ڕژێمە سیاسەتی بڕینی قووت و ئابڵۆقەی لەسەر خەڵکەکەمان پەیڕەو کردبوو، وەشاندنی گورزە ئەمنی، سەربازی، ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانیان لەڕووی پەروەردە و بەخشین و خۆپاراستن لە خۆیدا پێچەوانەی پەیڕەو و پرۆگرامی حزب بووە.
ئەو سیستەمەی کە لە جەنگی 2003 دا تێکشکاوە پێشینەکانی بەکارهێنانی پڕوپاگەندە و چەک و پارە و دابەشکردنی پلە بۆ داڕشتنی لۆژیکێکی دوو ڕەگەزی کە ماددەکەی بەندە بە کارلێکەکانی و مەعدەنی حوکم بە ئیجتیهادات بوو کە لە خۆیدا پێشێلکردنی بڕگەکانی پلاتفۆڕمی حزبەکە بووە.
لە ماوەی هەموو ڕووبەڕووبوونەوە و کۆبوونەوەکانی پێش و هاوکات و لەدوای ئەوان ئەو بنەمایەمان بینیوە کە لە پێکهاتە نمایشییەکانی ڕژێمدا نەشاردراوەتەوە کە لە موسڵمانێکەوە دەستپێدەکات کە نایەوێت پێداچوونەوە بکات، ئەویش ئەوەیە گوزارشت لە شەرعیەتێکی شۆڕشگێڕانە دەکات کە ناکرێت پرسیاری لێ بکرێت یان ئامرازە سەرەکییەکانی جێگەی بگرێتەوە کە گەرەنتی هەژموونی و دەستگرتن بەسەر هەموو دەزووەکاندا دەکات، ئەوانی تر ئەگەر ڕێگەیان پێ بدات بەشداری بکەن.
ئێمە زیانمان بە کەس و ڕژێمێک نەگەیاندووە بە بیروباوەڕەکانی، بەڵکوو دیاردەی سیاسی جێبەجێکردن شیدەکەینەوە و ڕوونی دەکەینەوە و ئەزموونمان هەیە کە ڕاستی خۆی سەلماندووە بە درێژایی مامەڵەکردنمان لەگەڵ ڕژێمەکان لە ماوەی حەفتا و هەشت ساڵدا کە لەم چوار ئەڵقەیەدا باسی دەکەین.
مستەفا بارزانی کەسێک بوو، دەیزانی گەلی کورد چی دەوێت لە دەرەوەی ئەوەی ڕژێمەکان دەیانەوێت دروستی بکەن کێشە بوون بە ناونیشانی دادپەروەری و ئاشتی و یەکسانی و ئازادی بۆ ئەوان و وردەکارییەکانی جێگەی سەرنج نەبوو بۆ ڕژێمەکان و ئەوانەی لەگەڵ ڕژێمەکاندا کار دەکەن. هزری بارزانی لە بیرکردنەوەی حزبی چڕ نابێتەوە کە لە چینە نزمەکاندا گوشاریان دەخرێنە سەر و دەبێت لەلایەن ڕژێمەکانەوە چارەسەر بکرێن کە هاوشێوەی ئەوەی کە پێشتر هەبووە و هەندێکیان تا ئێستاش باون.
هزر و بزووتنەوەی بارزانی تەنیا بە ڕەسمیەتی خۆی لە چوارچێوەی پارتی دیموکراتی کوردستاندا سنووردار نییە، چونکە بارزانی بۆچوونێکی هەیە، کە سنووردار نییە لەلایەن قەوارەیەکی حزبییەوە و حزبەکەی خۆیدا لەڕووی سیاسییەوە لەنێو پێکهاتەکانی خۆیدا دەجوڵایەوە، بەڵام کاری نەتەوەیی و ئیقلیمی و نێودەوڵەتی بەهیچ شێوەیەک کارێکی نائاسایی نەبوو وەک بارزانی جیاوازی نێوان قەبارە و قورسایی ئەو میراتە کەڵەکەبووەی دەسەڵاتدارانی حوکمڕانی پێشوو و لەنێوان فاکتەری زەمەندا و هێزە توندڕەوەکانی دەسەڵات بێ ئاگا لەو مەترسییە شیدەکاتەوە، بۆیە بارزانی هەڵیبژارد زیاتر لە ئاراستەیەک بجوڵێت بەبێ ئەوەی مەرجەکانی بەرانبەرەکەی قبووڵ بکات یان لۆژیکی سەپێنراوی ڕووبەڕووبوونەوە قبووڵ بکات.
بارزانی زمانێکی ئاڵۆزی هەڵنەبژاردووە لە قسەکردن لەگەڵ خەڵکی کوردستان بۆ ڕوونکردنەوەی داخوازییەکانی خەڵک و ئەدای دەسەڵات، بارزانی باسی ڕکابەری نەکرد جگە لە گرتنەخۆی ڕکابەرەکەی و سیاسەتێکی نەژادی و مەزهەبی و ڕکابەرییەکی بێفیزی پەیڕەو نەکرد و دوژمنایەتی دروست نەکرد.
ئێمە ڕووبەڕووی تەقینەوە و کوشتن و دەستگیرکردن و پێشکەشکردنی دادگای تایبەت بووینەوە.
بارزانی جیاواز بوو لەو بیرکردنەوە و نمایشە و دەیزانی فێڵ و بوختان و توندوتیژی خەسڵەتی ئەو کەسە نییە کە هەوڵ بۆ سەرکەوتنی پرسێکی ڕەوا دەدات.
بارزانی لە هەموو جومگە گرنگەکانی کۆمەڵگا نزیک بوو، بارزانی سەیری پەروەردە و ئاسایش و ژیان و خۆ دوورکەوتنەوە لە مەترسیی لەسەر تواناکانی خەڵکی دەکرد، خەمی سەرەکیی ئەو مەسەلەی ئامادەکردنی گەنجان و کاری قوتابیانی پێشەوە و واقیع و ئایندەی بوونی ژنان لە کۆمەڵگادا و سەندیکاکان و ڕێکخراوەکان باڵی کاریگەرن لە دروستکردنی پەیوەندی و ڕای گشتی بۆ کەسانێک کە ڕازی نەبوون لە دۆخێکی قەیراناویدا بە پلەی دووەم وابەستە بن بە دەسەڵاتداران. نەیانتوانی خەباتی خۆیان دژ بە ئێمە ببەنەوە و دڵشکانیان بە پڕوپاگەندە داپۆشی و ئێمە لە قۆناغەکانی ڕووبەڕووبوونەوەدا سەرکەوتین و ئەگەر هەواڵەکانمان نەگەیشتە هەمووان چونکە دادپەروەری و واقیعی داخوازییەکانمان و ماندووبوونی کارەکانمان و درێژی کارمان بەسە بۆ ئەوەی هاوسەنگیمان بگۆڕێت.
ئێمە سەرمایەگوزاریمان لە مێژووی ڕکابەرییەکان نەکردووە کە بە بەهانە بۆ دەوڵەمەندکردن یان هەڵکێشانی ئەوانی تر دەیزانین و خۆمان و جەماوەرەکەمان بە تەور و هاوکێشە تێکەڵ نەکردووە بۆ بەدەستهێنانی قازانج بۆ کەسانی تر لەسەر حسابی گەلەکەمان و خۆمان بیرۆکەی سەپاندنی بیروڕا و شکاندن و خەرجکردنی تواناکان لەسەر فایلەکان ڕەتدەکەینەوە، کە هیچ شتێک بۆ واقیعی ژیانی گەلەکەمان زیاد ناکات.
16ی ئاب ئەو ڕۆژە پەیوەستە بە دەستنیشانکردنی ئەوەی کە چی بەسەر ئەدای دەسەڵاتدا دێت، چەمکی هەڵەی حوکمڕانی لە فیکری ئەودا جێگیر بووە. بۆیە یەکەم سیستەمی کۆماری درەنگ نەکەوت لە لێدانی گەلەکەمان و بەراوردکردنمان، چونکە پرۆسەی دواخستنی واقیعەکەی لە سێ ساڵ زیاتری نەخایاند.
هەر کەسێک دوای ئەو ڕژێمە کەوتبێت، لەوانەیە لە شەستەکاندا سووک بووبێت بەهۆی سەرقاڵبوونی بەخۆیەوە و دواتر لەبەردەم ڕژێمێکی دواتردا بوو، دوای برایانی عارف بە ڕێککەوتنێک کە ناسراوە بە مانگی ئادار، بەڵام واژۆکەرانی ڕەسمی دەستیان بە دوو ئۆپەراسیۆن كرد بۆ هەوڵدان بۆ کوشتنی مەلا مستەفا بارزانی و خوالێخۆشبوو ئیدریس بارزانی و پاشان خۆبەدەستەوەدان بە شای ئێران، هەمووی دەربڕینێکی ڕوون و ئاشکرای عەقڵییەتێک بوو کە لە تێگەیشتن لە حوکمڕانی باش نەبووە.
لێپرسراوی دەستەی کارگێڕیی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان
